تبلیغات
شهید مطهری - مهدویت و انتظار در اندیشه شهید مطهری
استاد شهید مرتضی مطهری استاد شهید مرتضی مطهری استاذ شهید مرتضی مطهری استاد مطهری استاد شهید مرتضی مطهری
  • مقالات
  • زندگینامه
  • سیری در نهج البلاغه
  • جاذبه و داقعه علی
  • اشعار
  • آثار استاد
  • صوت
  • تصویر
لوگوی پایگاه گوهر مطهر
گوهر مطهر
سایت های ارزشی
http://rasekhoon.net/ http://www.imam-khomeini.ir/ http://khamenei.ir/ http://motahari.ir/ http://dl.tobayen.ir/uploads/img/logo05.jpg http://tobayen.ir/
شما هم جزء حامیان باشید...
 

مقدّمه بحث انتظار و ظهور مهدی موعود ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ از ابعاد گوناگونی مورد چالش قرار گرفته است؛ از جمله: 1. مهم ترین فلسفه ای كه برای تحقّق قیام مهدی برشمرده اند، تحقّق عدالت فراگیر و گسترده است. با توجّه …
3. یكی از مباحثی كه امروزه جدّی مطرح می شود، بحث جهانی شدن است و می دانیم حكومت مهدی(عج) نیز حكومت جهانی است. قیام او فلسفه ای جهانی دارد و الگوی اسلامی جهانی شدن را می توان همان حكومت مهدی(عج) دانست. اگر از این زاویه نگریسته شود، آیا جهانی شدن رنگ و بوی دیگری نخواهد گرفت و در آن صورت، وظیفه ما در قبال آن چه امروزه به صورت جهانی شدن مطرح شده، چیست؟


گذشته از این گونه پرسش ها كه در خصوص اصل مهدویت و انتظار مطرح است، خود مفهوم انتظار، در درون خود نیز با چالش هایی جدّی مواجه است كه شاید مهم ترین آن ها این باشد كه با توجه به این كه در احادیث آمده ظهور، زمانی رخ می دهد كه جهان پر از ظلم شده باشد، آیا هرگونه تلاش اصلاحی عملاً ظهور را به تاخیر نمی اندازد؟ اگر باید منتظر ظهور بود، پس باید از اقدامات اصلاحی دست برداشت و این به معنای نفی وظایف اجتماعی است كه در دین بر دوش انسان گذاشته شده است (نظیر امر به معروف و نهی از منكر)، و اگر قرار است به آن وظایف عمل كنیم، دیگر چگونه می توان منتظر بود؟ به بیان دیگر اگر قرار است سیر بشر با این اصلاحات ما، سیر تكاملی باشد، این سیر به همین ترتیب به آخر می رسد و دیگر چه نیازی به ظهور مهدی؟
این ها و سؤالاتی از این دست، نگاهی دوباره و عمیق به مسأله مهدویت در اسلام را می طلبد كه می توان كلّ مسأله را در این جمله خلاصه كرد: از ما خواسته شده: انتظار ظهور و قیام مهدی(عج) را داشته باشیم، و مسأله ما این است كه چرا و چگونه؟
در این مقاله قصد داریم با استفاده از اندیشه های شهید مرتضی مطهری پاسخ این سؤال را به دست آوریم.
سؤال از چرایی، دوگونه پاسخ می تواند داشته باشد: یك بار، سؤال چرایی، سؤال از علل شیء است و این جا باید به تبیین فلسفه مهدویت پرداخت؛ یعنی سؤال از این كه چرا باید منتظر بود، به این برمی گردد كه چرا قیام مهدی ضرورت دارد كه انتظار آن ضرورت داشته باشد؟ پاسخ دیگر، پاسخ از طریق نتایج (معلولات شیء) است؛ یعنی باید منتظر بود؛ زیرا منتظر بودن، این آثار را برای ما به همراه دارد؛ امّا بحث از چگونگی، بین این دو نحوه چرایی قرار می گیرد. این بحث از طرفی متفرّع بر فلسفه مهدویت است؛ زیرا برای معلوم شدن چگونگی انتظار ابتدا باید متعلَّق آن معلوم شود. روشن است كه انتظار حمله دشمن را داشتن، چگونگی ای غیر از انتظار ورود میهمان داشتن را اقتضا می كند. این جا پس از شناخت ضرورت و فلسفه قیام موعود جهانی است كه می توان به این پرداخت كه این قیام چگونه تحوّلی در تاریخ و جامعه بشری است و چگونه انتظاری را از ما می طلبد. از طرف دیگر، زمانی می توان سخن از آثار و نتایج این انتظار به میان آورد كه چگونگی این انتظار معلوم شده باشد تا بگوییم چنین انتظاری چنان ثمره ای خواهد داشت.
بدین ترتیب بحث را در سه بخش ادامه می دهیم: در بخش اوّل (فلسفه مهدویت و ضرورت انتظار) و سوم (ثمرات انتظار)، درباره چرایی انتظار سخن خواهیم گفت و در بخش دوم (نحوه انتظار و وظیفه ما) در خصوص چگونگی آن.

بخش اوّل: فلسفه مهدویت و ضرورت انتظار

در فلسفه اسلامی، قاعده ای به نام قاعده تلازم حد و برهان وجود دارد. به اقتضای این قاعده، هرگونه برهانی كه بر مساله ای اقامه شود، به شناخت (حد) بهتر آن خواهد انجامید و بالعكس. (ابراهیمی دینانی، 1372: ج 3، ص 240 ـ 249). این بحث ما نیز بر همین روش مبتنی است؛ یعنی اگر بخواهیم شناخت مناسبی از مهدویت به دست آوریم، یك راه این است عللی كه ضرورت مهدویت را ایجاب كرده، بررسی كنیم. به نظر می رسد مهم ترین دلیل ضرورت موعود جهانی، همان فلسفه بعثت انبیا است كه فلسفه خلقت نیز هست (مطهری، 1372 الف، ص 69 ـ 73). فلسفه خلقت، عبادت و عبودیت است كه حقیقت عبودیت، تقرب به خدا است و فلسفه بعثت نیز طبق آیات متعدّدی از قرآن كریم، توحید و عدالت اجتماعی معرّفی شده كه مطابق شرح دقیق شهید مطهری، عدالت نیز برای توحید است (همان: ص 74 ـ 85)، و مهم ترین ضرورت قیام موعود جهانی نیز پركردن زمین از عدل و قسط است؛ امّا چنان كه گفته شد، اگر قرار است عدالت كامل در آخرت محقّق شود، دیگر چه اصراری هست كه در دنیا هم محقق شود؟ پاسخ به این سؤال، به نوع نگاه ما به انسان، عدالت و آخرت برمی گردد كه در چند بند توضیح می دهیم:

1. جایگاه انسان در نظام آفرینش:

از منظر قرآن كریم، انسان به زمین نیامده كه در زمین بماند؛ بلكه آمده تا مسیر حركت به سوی خدا را طی كند و به مقام شایسته خویش كه همان مقام خلیفه اللّهی است برسد؛ یعنی مظهر صفات خدا گردد. انسان، آن گونه كه ملائكه پنداشتند، فقط موجودی نیست كه در زمین فساد و خونریزی كند؛ بلكه سكّه وجودش، روی دیگری دارد كه همان فلسفه آفرینش او است و در واقع آن چه در انسان اصالت دارد، همان ارزش های متعالی وجود او است (همان، ص 52 ـ 54).

2. اصل فطرت:

با توجّه به مطلب پیشین، انسان موجود خنثا نیست كه صرفاً تحت تاثیر عوامل خارجی واقع شود؛ بلكه در ذات خود، شخصیت واقعی و جهتگیری حقیقی به سمت كمال دارد كه این جهتگیری، همان فلسفه اصلی وجود او است و امری است كه می توان روی آن سرمایه گذاری كرد (مطهری، 1375). این سرمایه اوّلیه به قدری اهمیت دارد كه وجود هرگونه باطلی كاملاً تبعی و طفیلی این سرمایه حق است و در عالم، باطل محض وجود ندارد؛ بلكه همه باطل ها در اثر افراط و تفریط در حق پدید می آیند و هویت مستقلی ندارند (مطهری، 1372 ب، ص 35 ـ 37). به بیان دیگر، انسان یك ظرف خالی محض نیست كه از بیرون و تحت تاثیر عوامل خارجی پر شود؛ بلكه بذر یك سلسله بینش ها وگرایش ها در نهاد او نهفته است و بدین سبب انسان باید پرورش داده شود، نه این كه مانند یك مادّه صنعتی، ساخته شود (مطهری، 1371: ص 35).

3. رابطه فرد و جامعه:

در اسلام، هم فرد اصالت دارد و هم جامعه. دیدگاه اسلام نه اصالت فردی محض است كه جامعه را فقط اعتباری و قراردادی بداند، نه اصالت جمعی صرف است كه هیچ گونه اصالت و هویتی برای فرد قائل نباشد؛ بلكه باید گفت:
افراد انسان كه هر كدام با سرمایه ای فطری و سرمایه ای اكتسابی از طبیعت، وارد زندگی اجتماعی می شوند، روحاً در یك دیگر ادغام می شوند و هویت روحی جدید كه از آن به روح جمعی تعبیر می شود، می یابند. این تركیب یك نوع تركیب طبیعی مخصوص به خود است كه برای آن شبیه و نظیری نمی توان یافت. این تركیب از آن جهت كه اجزا در یك دیگر تاثیر و تأثّر عینی دارند و موجب تغییر عینی یك دیگر می گردند و اجزا هویت جدیدی می یابند، تركیب طبیعی و عینی است؛ امّا از آن جهت كه كل و مركّب به عنوان یك واحد واقعی وجود ندارد، با سایر مركّبات طبیعی فرق دارد؛ یعنی در سایر مركّبات طبیعی، تركیب، تركیب حقیقی است؛ زیرا اجزا در یك دیگر تاثیر و تاثّر واقعی دارند و هویت افراد هویتی دیگر می گردد و مركّب هم یك واحد واقعی است؛ یعنی صرفا هویتی یگانه وجود دارد و كثرت اجزا تبدیل به وحدت كل شده است؛ امّا در تركیب جامعه و فرد، تركیب، تركیب واقعی است؛ زیرا تاثیر و تأثّر و فعل و انفعال واقعی رخ می دهد و اجزای مركّب كه همان افراد اجتماعند، هویت و صورت جدید می یابند؛ امّا به هیچ وجه، كثرت تبدیل به وحدت نمی شود و انسان اكمل به عنوان یك واحد واقعی كه كثرت ها در او حل شده باشد، وجود ندارد. انسان اكمل، همان مجموع افراد است و وجود اعتباری و انتزاعی دارد (مطهری، 1374، ص 27 ـ 26)؛
بنابراین، تحقّق سعادت فرد بماهو فرد، لزوماً به معنای تحقّق سعادت جامعه بماهو جامعه نیست؛ چرا كه هر دو اصالت دارند و زمانی می توان واقعاً سعادت انسانی را محقّق شده دانست كه افزون بر سعادت فرد، سعادت جامعه نیز محقّق شود.

4. رابطه دنیا و آخرت:

آخرت باطن دنیا است بدین معنا كه عالم آخرت عالمی كاملاً مستقل نیست كه بعد از پایان زمانی دنیا، تازه آغاز شود؛ بلكه با نظر عمیق به آیات و روایات می توان دریافت كه آخرت در باطن دنیا قرار دارد؛ پس جزای آخرتی، نه جزای قراردادی است و نه حتی رابطه علّی و معلولی با اعمال دنیایی دارد؛ بلكه جزای آخرتی به ظهور رسیدن باطن همین اعمالی است كه در دنیا انجام می داده ایم (مطهری، 1373 الف، ص 201، و نیز 1373 ب، ص 30 ـ 32)؛ پس می توان گفت: سعادت آخرتی، تجلّی باطنی و واقعی سعادت دنیایی است؛ بدین لحاظ كه در تعبیر قرآن كریم، انسانی كه از یاد خدا غافل باشد، گرچه انواع امكانات رفاهی در اختیارش باشد، باز زندگی اش سخت و ناخوشایند است و در مقابل، اولیای خدا هر قدر هم كه به لحاظ ظاهری در رنج و سختی باشند، در خوشی و آرامش كاملند. بدین ترتیب، برای تحقّق عدالت واقعی در قیامت باید هم به لحاظ فردی و هم به لحاظ اجتماعی، انسانف كمال یافته در دنیا وجود داشته باشد.

5. انواع كمال انسانی:

اعمال انسان در زندگی اش را می توان از حیث چهار رابطه بررسی كرد: رابطه او با خود، با خدا، با دیگر انسان ها، و با طبیعت؛ امّا می توانیم با نظری دقیق تر بگوییم كه بازگشت این چهار رابطه به دو رابطه است: رابطه با خدا و رابطه با دیگران.
همان گونه كه كمال انسانی از حیث رابطه اش با خدا مطرح است، از حیث رابطه انسان ها با همدیگر نیز بحث رسیدن به كمال انسان، قابل بررسی است. بدین ترتیب می توان گفت: به رغم این كه پیامبر خاتم … كسی است كه به لحاظ فردی تمام مراتب كمال انسانی را پیموده است (الخاتَم مَن ختم المراتب بأسرها)، امّا هنوز لزوماً انسان تمام مراتب كمال خویش را سپری نكرده؛ زیرا این مراتب كمال را به لحاظ اجتماعی نیز باید بپیماید و البتّه این نقصی بر مقام پیامبر خاتم … نیست؛ بلكه نقصی بر مجموعه انسان ها است كه هنوز آماده تحقق آن كمال جمعی نشده اند. به بیان دیگر، با توجّه به این كه جدا از فرد، جامعه هم اصالت دارد، به كمال رسیدن جامعه هم موضوعیت دارد و این به كمال رسیدن باید در عالم انسانی تحقّق یابد كه شاید فلسفه رجعت نیز همین باشد.
بدین ترتیب، همان گونه كه به لحاظ فردی برای تحقق مقام خلیفهاللهی كه خدا برای انسان در نظر گرفته، باید انسانی وجود داشته باشد كه آن مقام در او تحقّق یابد، به لحاظ اجتماعی نیز برای تحقّق مقام خلیفهاللهی باید جامعه كاملی در جهان پیدا شود. جالب اینجا است همان طور كه انسان به لحاظ فردی جسمانیه الحدوث و روحانیه البقا است (صدرالمتألهین شیرازی، 1410: ج8، ص347)، به لحاظ اجتماعی هم سیر حركتی او از نهادهای اقتصادی آغاز می شود و به نهادهای فرهنگی می انجامد:
انسان در اثر همه جانبه بودن تكاملش، تدریجاً از وابستگی اش به محیط طبیعی و اجتماعی، كاسته، و به نوعی وارستگی كه مساوی است با وابستگی به عقیده و ایمان، افزوده است و در آینده به آزادی كامل معنوی دست خواهد یافت (مطهری، 1371، ص37).
سیر تكاملی بشریت به سوی آزادی از اسارت طبیعت مادّی و شرایط اقتصادی ومنافع فردی و گروهی و به سوی هدفی بودن و مسلكی بودن و حكومت و اصالت بیش تر ایمان و ایدئولوژی بوده و هست. اراده بشر ابتدایی بیش تر تحت تاثیر محیط طبیعی و محیط اجتماعی و طبیعت حیوانی خودش شكل گرفته و متأثر شده است؛ ولی اراده بشر مترقّی در اثر تكامل فرهنگ و توسعه بینش وگرایش به ایدئولوژی های مترقّی، تدریجاً از اسارت محیط طبیعی و اجتماعی و غرایز حیوانی آزادتر شده و آن ها را تحت تاثیر قرار داده است (مطهری، 1371: ص 48 و 49).

6. واقعی بودن آرمان های اسلام:

نكته مهمّی در آموزه های اسلام هست و آن این كه تمام آرمان هایی كه در اسلام مطرح شده، واقعی و عینی و دست یافتنی است. مكاتب جدیدی كه چند قرن اخیر در جهان غرب پیدا شده و آرمان هایی را مطرح كرده اند، به طور عمده معترف بوده اند كه آرمان آن ها از نوع ایده آل است و توصیه آن ها برای رسیدن به آن آرمان، صرفاً توصیه روشی است؛ یعنی بكوشید حتّی الامكان به آن سمت و سو بروید؛ هر چند معلوم است كه آن آرمان، سرانجام، دست نیافتنی است. در واقع مدینه های فاضله آن ها، اتوپیایی نبوده كه واژه ایده آل ترجمه دقیقی از آرمان آن ها است؛ امّا آرمان های اسلامی، صرفاً ایده آل و غیر عینی نیست. اسلام، انسان را تا حدّ خلیفهاللهی می خواهد و قبل از هر چیز نمونه آن را (پیامبر اكرم… و امیر مؤمنان(ع)) به جامعه بشری عرضه می كند تا بدانند این آرمان، به وسیله انسان ها دست یافتنی است. به همین ترتیب، اگر از ما می خواهد جامعه ای با عدالت كامل در دنیا برقرار كنیم، تحقّق آن را هم امری واقعی می داند، نه صرفا همچون آرمانی دست نیافتنی.

7. تقابل حقّ و باطل و غلبه نهایی حق:

هر چند در مجموع، حركت تاریخ، تكاملی است، ولی سیر تكاملی آن جبری و لایتخلّف نیست و چنین نیست كه هر جامعه ای در هر مرحله تاریخی لزوماً نسبت به مرحله قبل از خود كامل تر بوده باشد. نظر به این كه عامل اصلی این حركت، انسان است كه موجودی مختار و آزاد و انتخابگر می باشد، تاریخ در حركت خود نوسانات دارد؛ ولی در مجموع خود، یك خط سیر تكاملی را طی كرده و می كند (مطهری، 1371، ص 47 و 48).
به بیان دیگر، از ویژگی های انسان، تضاد درونی میان غرایز متمایل به پایین است كه هدفی جز امر فردی و محدود و موقّت ندارد و گرایش های متمایل به بالا كه می خواهد از حدود فردیت خارج شود و همه بشر افراد را در برگیرد. نبرد درونی انسان كه قدما آن را نبرد میان عقل و نفس می خواندند، خواه ناخواه به نبرد میان گروه های انسان ها هم كشیده می شود؛ یعنی نبرد میان انسان های كمال یافته و آزادی معنوی به دست آورده با انسان های منحط و حیوان صفت، كه قرآن كریم آغاز این نبرد را در داستان دو فرزند آدم، هابیل و قابیل منعكس كرده است (همان: ص 38 و 39).
در طول تاریخ گذشته و آینده، نبردهای انسان تدریجاً بیش تر جنبه عقیدتی و مسلكی پیدا كرده و می كند و انسان تدریجاً از لحاظ ارزش های انسانی به مراحل كمال خود، یعنی به مرحله انسان آرمانی و جامعه آرمانی نزدیك تر می شود تا آن جا كه در نهایت امر، حكومت و عدالت، یعنی حكومت ارزش های انسانی كه در تعبیرات اسلامی از آن به حكومت مهدی تعبیر شده است، مستقر خواهد شد و از حكومت نیروهای باطل و حیوان مآبانه و خودخواهانه و خودگرایانه اثری نخواهد ماند (همان، ص 44).
نكته جالب توجّه این كه بر اساس پاره ای از احادیث، قیام مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ زمانی رخ خواهد داد كه سعید و شقی به نهایت كار خود رسیده باشند (همان، ص 66)؛ یعنی هر چه این حركت تاریخ به جلو می رود، هم شقی شقی تر و هم سعید سعیدتر می شود، و چنین جامعه ای است كه می تواند زمینه ساز قیام نهایی حق و باطل شود.




مربوط به موضوع : مقالات
ادامه مطلب
نویسنده : فرزاد راعی .:. تاریخ : 02:11 ق.ظ .:. نظرات()
دوشنبه 17 تیر 1398 06:31 ب.ظ
2
یکشنبه 2 تیر 1398 10:03 ب.ظ

Many thanks, I enjoy this!
how to buy cialis online usa prices for cialis 50mg canadian cialis cilas wow cialis tadalafil 100mg cialis online deutschland buy original cialis how to buy cialis online usa cialis efficacit cialis y deporte
جمعه 31 خرداد 1398 10:18 ب.ظ

Many thanks, Good information!
side effects of cialis cialis for sale venta de cialis canada cialis coupons printable cialis kamagra levitra cialis diario compra canada discount drugs cialis cialis australian price buying cialis overnight cialis sans ordonnance
پنجشنبه 30 خرداد 1398 01:25 ب.ظ

Amazing posts. Thanks.
cialis cuantos mg hay cialis 20 mg cut in half how much does a cialis cost cialis generique we recommend cialis best buy are there generic cialis we choice free trial of cialis prices on cialis 10 mg cialis lilly tadalafi cialis online deutschland
چهارشنبه 29 خرداد 1398 07:24 ب.ظ

Appreciate it! Plenty of knowledge.

cialis therapie cialis australian price buy cialis online legal cialis kaufen achat cialis en europe safe site to buy cialis online generic cialis review uk cialis generico online generic cialis with dapoxetine 200 cialis coupon
سه شنبه 28 خرداد 1398 04:31 ق.ظ

With thanks. Plenty of knowledge.

tadalafil tablets cialis 30 day trial coupon we recommend cialis info cialis online deutschland cialis 50 mg soft tab cialis 20 mg effectiveness viagra cialis levitra generic cialis at the pharmacy cialis 50 mg soft tab buy cialis sample pack
یکشنبه 26 خرداد 1398 09:06 ق.ظ

Kudos! Lots of content.

dose size of cialis cialis e hiv acheter cialis kamagra generic cialis with dapoxetine wow look it cialis mexico low dose cialis blood pressure cialis 20 mg 200 cialis coupon cialis mit grapefruitsaft cialis generico lilly
شنبه 25 خرداد 1398 07:32 ب.ظ

Seriously all kinds of fantastic info!
buy cialis online nz 5 mg cialis coupon printable cialis generique 5 mg cialis online deutschland cialis generico online cialis rckenschmerzen buy cialis we like it cialis soft gel cialis tablets for sale cialis daily dose generic
شنبه 25 خرداد 1398 05:13 ق.ظ

Terrific content. Many thanks!
cialis 200 dollar savings card cialis manufacturer coupon buying cialis in colombia cialis reviews safe dosage for cialis cialis savings card generico cialis mexico achat cialis en itali deutschland cialis online cialis cuantos mg hay
جمعه 24 خرداد 1398 03:04 ب.ظ

Good content. Regards!
cialis per paypa cialis online cialis dosage amounts best generic drugs cialis how much does a cialis cost buy cialis sample pack what is cialis cialis 20 mg effectiveness generico cialis mexico the best site cialis tablets
چهارشنبه 22 خرداد 1398 09:04 ب.ظ

Regards. A good amount of content!

we like it cialis price prezzo cialis a buon mercato where do you buy cialis cialis generico postepay achat cialis en suisse venta cialis en espaa cialis 5 mg buy no prescription cialis cheap we choice cialis pfizer india cialis vs viagra
چهارشنبه 22 خرداد 1398 03:33 ب.ظ

Hey There. I found your blog using msn. This is a really well written article. I'll be sure to bookmark it and return to read more of your useful info. Thanks for the post. I will definitely return.
دوشنبه 20 خرداد 1398 08:56 ب.ظ

You mentioned this fantastically!
cialis 5 mg funziona cialis sans ordonnance cialis for daily use cialis wir preise buy cialis uk no prescription warnings for cialis opinioni cialis generico buy cialis online cialis 5 mg para diabeticos generic cialis with dapoxetine
جمعه 16 آذر 1397 09:43 ق.ظ

Great content, Many thanks!
cialis billig cialis online deutschland generic cialis 20mg uk cialis tadalafil generic cialis 20mg tablets brand cialis generic walgreens price for cialis we choice cialis uk tadalafilo cialis generic tadalafil buy
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:35 ب.ظ

Thanks a lot, Numerous forum posts.

cost of cialis cvs achat cialis en itali buy cialis cheap 10 mg cialis sale online we use it 50 mg cialis dose cialis bula sialis cialis 20mg no prescription cialis cheap cialis australia org
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:14 ق.ظ

Very good knowledge. With thanks.
comprar cialis 10 espa241a prices on cialis 10 mg cialis coupon we choice cialis uk prix de cialis cialis en mexico precio female cialis no prescription cialis from canada enter site very cheap cialis sublingual cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 06:47 ب.ظ

Nicely put, With thanks!
cost of cialis per pill ou trouver cialis sur le net dose size of cialis cialis en mexico precio cialis 20 mg best price cialis sicuro in linea cuanto cuesta cialis yaho female cialis no prescription cialis online tadalafil
یکشنبه 11 آذر 1397 06:18 ب.ظ

You suggested this effectively!
usa cialis online calis cialis 5mg cialis australia org female cialis no prescription price cialis best viagra vs cialis cialis en mexico precio cialis australian price cialis patent expiration
شنبه 10 آذر 1397 06:42 ب.ظ

You actually expressed that adequately!
weblink price cialis cialis without a doctor's prescription buying cialis on internet cialis generic tadalafil buy cialis en 24 hora acheter cialis meilleur pri only best offers 100mg cialis legalidad de comprar cialis cialis generico when will generic cialis be available
شنبه 10 آذر 1397 05:37 ق.ظ

Truly quite a lot of wonderful data!
where do you buy cialis cialis 100mg suppliers buy cialis sample pack fast cialis online cialis ahumada cialis from canada cialis purchasing cialis coupon dosagem ideal cialis india cialis 100mg cost
جمعه 9 آذر 1397 06:34 ق.ظ

Helpful write ups. Cheers.
cialis per paypa cialis side effects dangers cialis rezeptfrei cialis generic cialis generique 5 mg cialis baratos compran uk cialis pills in singapore opinioni cialis generico cialis coupons buy cheap cialis in uk
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:33 ق.ظ

Thank you! Helpful stuff!
order a sample of cialis prix de cialis cialis patentablauf in deutschland cialis 20mg import cialis cialis australian price cialis wir preise safe site to buy cialis online ou trouver cialis sur le net prix cialis once a da
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:58 ق.ظ

With thanks, Quite a lot of advice!

when can i take another cialis cialis daily new zealand cialis prezzo al pubblico cialis tablets for sale cialis dosage cialis canadian drugs cialis savings card cialis billig we like it cialis soft gel cialis sans ordonnance
چهارشنبه 11 مهر 1397 02:36 ق.ظ

Cheers. Ample tips.

safe dosage for cialis cialis 5 mg effetti collateral tadalafil 20 mg bulk cialis where cheapest cialis prix de cialis cialis 30 day trial coupon non 5 mg cialis generici ou acheter du cialis pas cher venta cialis en espaa
یکشنبه 1 مهر 1397 05:08 ق.ظ

Nicely put, Regards.
canadian online pharmacies legal canadian mail order pharmacies canada drugs canadianpharmacy canadian online pharmacies buy viagra now drugstore online shopping reviews order canadian prescriptions online drugs for sale usa pharmacy canada plus
پنجشنبه 15 شهریور 1397 05:46 ب.ظ

Wow lots of superb advice!
click now cialis from canada cialis coupons cialis alternative how to buy cialis online usa cialis cuantos mg hay we recommend cialis best buy cialis prezzo in linea basso cialis tadalafil online cialis generique cialis per paypa
چهارشنبه 14 شهریور 1397 09:22 ق.ظ

With thanks. I appreciate it!
online pharmacy canada canada viagra trusted pharmacy canada scam order canadian prescriptions online canadian prescription drugstore canadian pharmacies stendra pharmacy canada 24 canadian pharmacy no prescription canada drug pharmacy canadian pharmacies that ship to us
سه شنبه 13 شهریور 1397 12:41 ب.ظ

Very good data. With thanks!
lowest price viagra online pharmacy how can i buy viagra online online prescription for viagra how to buy cheap viagra online where to buy generic viagra buy generic viagra online uk next day delivery how to buy viagra viagra pharmacy viagra buy viagra buy generic viagra australia
دوشنبه 12 شهریور 1397 10:21 ق.ظ

You suggested that really well.
precios cialis peru cialis for daily use acheter cialis meilleur pri cialis 20 mg cost cialis therapie achat cialis en suisse generic cialis with dapoxetine cialis canada on line cialis prices cialis 10 doctissimo
سه شنبه 23 مرداد 1397 07:03 ق.ظ

Thanks a lot, An abundance of data.

buy viagra online discount buy viagra with paypal find viagra online buy viagra cheap uk buy soft viagra order viagra sildenafil buy online uk buy without prescription online low price viagra buy viagra online using paypal
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نمایش نظرات 1 تا 30